Η “πορεία” μιας αθώας ελιας.... στο μελάνωμα.

Το μελάνωμα είναι η τρίτη συχνότερη μορφή καρκίνου του δέρματος. Είναι η χειρότερη όμως, διότι η φυσική πορεία της νόσου καταλήγει συχνά στη μετάσταση και στο θάνατο του αρρώστου.

Περισσότεροι από 50.000 Ευρωπαίοι, κάθε χρόνο, ανακαλύπτουν ότι μια αθώα ελιά στο σώμα τους, έγινε ο πιο επιθετικός καρκίνος του δέρματος, ενώ μελέτες έχουν δείξει ότι προσβάλλονται από την ασθένεια 12 γυναίκες και 6 άνδρες ανά 100 .000  Ευρωπαίους κατοίκους,, όπως ανακοινώνεται από την Συντονιστική Επιτροπή του Ευρωμελανώματος Ελλάδας και την Ελληνική Δερματολογική Εταιρεία, σε συνέντευξη τύπου που δόθηκε με αφορμή την Ευρωπαική μέρα Μελανώματος και την Ελληνική εβδομάδα του καρκίνου του δέρματος.

Περίπου 4.7 εκατομμύρια άνθρωποι, παγκοσμίως, μαθαίνουν ότι έχουν καρκίνο του δέρματος. Τετρακόσια τουλάχιστον νέα κρούσματα μελανώματος εμφανίζονται κάθε χρόνο στην Ελλάδα, ενώ η συχνότητά του, υπολογίζεται ότι αυξήθηκε κατά 30% την τελευταία πενταετία. Η πιθανότητα δε, να αναπτύξει ο μέσος Έλληνας μελάνωμα καθ' όλη την διαρκεια της ζωής του, είναι αρκετά υψηλή, σύμφωνα με το Δημήτρη Σωτηριάδη, καθηγητή Δερματολογίας & Αφροδισιολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης. Όπως τόνισε, κατά την εκστρατεία εξέτασης και ενημέρωσης του 2014, ετέθη η κλινική διάγνωση δερματικής κακοήθειας στο 8.8% των εξετασθέντων, εκ των οποίων οι 121 βλάβες ήταν ύποπτες για μελάνωμα. Από τους 6.500 ανθρώπους που εξετάστηκαν ποσοστο 11.5% έπρεπε να επανελεγχθούν λόγω μεγάλου αριθμού σπιλών (ελιές), ενώ το 9 % εμφάνιζαν ύποπτες βλάβες για κακοήθεια (προκαρκινικές βλάβες).

Το μελάνωμα, εξηγεί ο κ. Αλέξανδρος Ι. Στρατηγός, επίκουρος καθηγητής Δερρματολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και υπεύθυνος της Μονάδας Σπίλων και Μελανώματος στο Νοσοκομείο “Ανδρέας Συγκρός” , σε διαδικτυακό άρθρο (http:ygeia.tanea.gr/default.asp?pid=88articleD=6284&ct=1είναι ένας κακοήθης όγκος του δέρματος που προέρχεται από τα μελανοκύτταρα, τα κύτταρα που παράγουν τη χρωστική του δέρματος, μελανίνη. Σε αντίθεση με τα καρκινώματα του δέρματος , που προέρχονται από τα κερατινοκύτταρα και έχουν βραδεία τάση ανάπτυξης και καλή πρόγνωση, το μελάνωμα εχει επιθετική βιολογική συμπεριφορά, αν δεν διαγνωστεί έγκαιρα.

Τα ακριβή αίτια του μελανώματος δεν είναι γνωστά. Οι κυριότεροι παράγοντες με βάση την βιβλιογραφία (National Institutes of Health American Academy of Dermatology) επιγραμματικά μπορεί να είναι :
 
Υπεριώδης ακτινοβολία: Οι επιστήμονες του Πανεπιστημίου Brown θεωρούν ότι ένα μεγάλο μέρος της παγκόσμιας αύξησης της συχνότητας του μελανώματος, σχετίζεται με την αύξηση του χρόνου έκθεσης στον ήλιο των σύγχρονων ανθρώπων. Η νόσος είναι συχνότερη στους ανθρώπους που ζουν σε περιοχές με αυξημένη υπεριώδη ακτινοβολία. Οι τεχνητές πηγές υπεριώδους ακτινοβολίας, όπως οι τεχνιτες πηγές μαυρίσματος (solarium), μπορούν επίσης να προκαλέσουν βλάβη στο δέρμα, και να αυξήσουν τον κίνδυνο μελανώματος.
Επίσης, όπως κατέγραψαν οι ερευνητές στο επιστημονικό περιοδικό “Cancer Epidemiology, Biomarkers &Prevention”, μετά από εικοσι χρόνια μελέτης 8.614 εθελόντριες είχαν διαγνωστεί με δερματικό καρκίνο, με τις 779 να έχουν μελάνωμα και τις υπόλοιπες να έχουν βασικοκυτταρικό ή ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα. Η ανάλυση όλων των στοιχείων έδειξε πως όσες γυναίκες είχαν πάθει τουλάχιστον 5 ηλιακά εγκαύματα με φουσκάλες στις ηλικίες 15-20 ετών, διέτρεχαν κατά 80% υψηλότερο κίνδυνο να εκδηλώσουν μελάνωμα.
Η αύξηση αυτή δεν είναι αμελητέα, αν αναλογιστεί κανείς πως κάθε γυναίκα έχει μία πιθανότητα στις 63 να παρουσιάσει κακοήθες μελάνωμα, σύμφωνα με την Αμερικανική Εταρεία καρκίνου (ACS). Οι αντίστοιχες πιθανότητες στους άνδρες είναι μια στις 39.
Τα 5 σοβαρά ηλιακά εγκαύματα στις ηλικίες 15-20 ετών αύξαναν επίσης κατα 68% τον κίνδυνο εκδήλωσης βασικοκυτταρικού και ακανθοκυτταρικού καρκινώματος. Αν όμως συνέβαιναν μετά την ηλικά των 20 ετών, αύξαναν τον κίνδυνο εμφάνισης αυτών των καρκίνων κατά σχεδόν 2.5 φορές.Και πάλι αυτές οι αυξήσεις είναι σημαντικές. Η ACS αναφέρει ότι καθένας από εμάς έχει μία στις 5 πιθανότητες να παρουσιάσει δερματικό καρκίνο.
Ανοιχτόχρωμο δέρμα: Το μελάνωμα εμφανίζεται συχνότερα στα άτομα με ανοιχτόχρωμο δέρμα, που καίγονται εύκολα στον ήλιο και μαυρίζουν ελάχιστα ή παρουσιάζουν φακίδες ή έχουν ανοιχτόχρωμα μαλλιά (κόκκινα ή ξανθά) και μάτια (μπλε, γκρι). Οι λευκοί άνθρωποι παρουσιάζουν μελάνωμα πολύ συχνότερα από τα άτομα της μαύρης φυλής.
Μεγάλος αριθμός σπιλών: Η ύπαρξη πολλών σπίλων (με φυσιολογικό σχήμα, χρώμα και όρια) αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης του μελανώματος.
Δυσπλαστικοί σπίλοι: Είναι αρκετά συχνοί και διαφέρουν από τους κοινούς σπίλους στο ότι έχουν μεγάλο μέγεθος, σχετικά ανώμαλο σχήμα και χρώμα. Ο κίνδυνος είναι πολύ μεγαλύτερος σε άτομα που έχουν δυσπλαστικούς σπίλους και σε άτομα με οικογενειακό ιστορικό.
Ατομικό ιστορικό μελανώματος ή καρκίνου δέρματος: Οι άνθρωποι που έχουν ιστορικό μελανώματος βρίσκονται στην ομάδα υψηλού κινδύνου για ανάπτυξη δεύτερου μελανώματος.
Οικογενειακό ιστορικό δέρματος: Υπάρχουν οικογένειες που παρουσιάζουν αυξημένη συχνότητα μελανώματος. Η ύπαρξη δύο ή περισσότερων στενών συγγενών με αυτή την ασθένεια αποτελεί παράγοντα κινδύνου.
Αποδυναμωμένο ανοσοποιητικό σύστημα: Άνθρωποι με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα από κακοήθειες, από φάρμακα που δίνονται μετά από μεταμόσχευση οργάνων, ή άλλες καταστάσεις (HIV) διατρέχουν κίνδυνο αναπτύξεως μελανώματος
Κατανάλωση αλκοόλ: Ιταλοί ερευνητές σε μελέτη τους που δημοσιοποιήθηκε στο περιοδικόBritish Journal of Dermatology, γράφουν ότι το αλκοόλ, όταν καταναλώνεται σε μεγάλη ποσότητα, μπορεί να πυροδοτήσει μια σειρά χημικές αντιδράσεις μέσα στο σώμα και να καταστήσει το δέρμα πιο ευάλωτο στο καρκίνο. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έρευνας, η κατάναλωση 4 ποτών με αλκοόλ την ημέρα μπορεί να αυξήσει κατά 55% το κίνδυνο ανάπτυξης μελανώματος. Όσοι πίνουν λιγότερο από ένα πότό την ημέρα έχουν10% αυξημένο κίνδυνο για μελάνωμα σε σύγκριση με αυτούς που δεν πίνουν ή πίνουν μόνο περιστασιακά. Οι ερευνητές εξηγούν ότι το αλκοόλ μετατρέπεται σε ακεταλδεύδη και μπορεί και λειτουργήσει ως photosensitiser κάνοντας το δέρμα πιο ευαίσθητο στο φως, στο οποίο παράγονται μόρια που προκαλούν οξείδωση (ρίζες οξυγόνου), κάτι που τελικά προκαλε διάφορες μορφές καρκίνου του δέρματος, ειδικά σε ανθρώπους που δεν παράγουν αρκετή ποσότητα εκείνων των ενζύμων που την εξουδετερώνουν. Οι επιστήμονες μελέτησαν στοιχεία από 16 διαφορετικές έρευνες στις οποίες είχαν πάρει μέρος χιλιάδες άτομα που κατανάλωναν τουλάχιστον ένα αλκοολούχο ποτό την ημέρα και διαπίστωναν ότι η συνήθεια αυτή αύξανε κατά μέσο όρο 20% τον κίνδυνο εκδήλωσης του καρκίνου του δέρματος. Σε αυτές τις μελέτες συμμετείχαν πάνω από 6200 συγγενείς με μελάνωμα.
 

Πώς μπορούμε να τα αντιληφθούμε (http: www.skincancer.org/gr-GR/ melanoma)τα σημεία που πρέπει να προσέχουμε σε κάθε μελαχρωματική εστία που την έχουμε από την γέννηση μας και για πάρα πολλά χρόνια, είτε είναι καινούρια σε κάποιο σημείο του σώματος που δεν υπήρχε τίποτε απολύτως είναι τα ακόλουθα:

  • Όταν αλλάζει το χρώμα και γίνεται πιο σκούρα είτε όλη συνολικά, είτε σε κάποιο επιμέρους τμήμα. Το πιο συνηθισμένο χρώμα που παίρνουν είναι βαθύ βυσσινί μαύρο ή σκούρο καφέ.
  • Όταν αρχίζει η ελιά να αναπτύσσεται σε ογκίδιο, είτε ολόκληρη, είτε σε κάποιο τμήμα της με χρώμα βαθύ σκούρο μαύρο ή βυσσινί.
  • Όταν αρχίζει να βγάζει ακανόνιστες προσεκβολές στο περίγραμμά της που ήταν αρχικά ομαλό.
  • Όταν αρχίζει να ματώνει με το πιο ασήμαντο ερέθισμα.
  • Τα μελανώματα δεν είναι όλα μελαχρωματικά. Υπάρχουν και μελανώματα που δεν έχουν χρώμα, είναι αχρωμάτιστα. Ιδίως κάποιες βλάβες κάτω από τα νύχια που μοιάζουν με σάρκα από είσφυση όνυχα ή μυκητίαση. Τα πιο πολλά από αυτά έχουν κακή πρόγνωση.
  • Οποιοσδήποτε σπίλος αλλάζει μορφή σε μικρό χρονικό διάστημα.

Συμπερασματικά, το μελάνωμα σπάνια χτυπάει χωρίς προειδοποίηση γιατί υπάρχουν σχεδόν πάντα σημάδια ότι ο κίνδυνος καραδοκεί.

Παρατηρούμε το δέρμα μας και τις ελιές μας και έχουμε υπόψην την Αλφαβήτα του μελανώματος (ABCDE)

A. Αν διχοτομήσεις αυτόν τον σπίλο, τα δύο μισά δεν θα ταιριάζουν, πράγμα που σημαίνει ότι είναι ασύμμετρος και αποτελεί προειδοποιητικό σημείο μελανώματος

Β. Τα όρια ενός πρώιμου μελανώματος τείνουν να είναι ανώμαλα. Τα άκρα μπορεί να είναι ανάγλυφα ή οδοντωτά

C. Η χρωματική ποικιλία είναι ένα άλλο προειδοποιητικό σημείο. Μια σειρά από αποχρώσεις του καφέ, του μαυρισμένου από τον ήλιο, ή του μαύρου είναι δυνατόν να εμφανιστούν. Το μελάνωμα μπορεί να γίνει κόκκινο, άσπρο ή μπλε. 

D. Τα μελανώματα είναι συνήθως μεγαλύτερα από τη γομολάστιχα ενός μολυβιού (6 χιλιοστά), αλλά μερικές φορές να είναι μικρότερα όταν πρωτοανακαλύπτονται. Ε. Οποιαδήποτε αλλαγή σε μέγεθος, σχήμα, χρώμα ή έπαρση η οποιοδήποτε νέο σύμπτωμα, όπως αιμορραγία, κνησμός ή σχηματισμός κρούστας, υποδεικνύουν κίνδυνο.

 

 

 

 

Οι εντοπισμοί των μελανωμάτων, με βάση την ερευνα που έγινε σε 51.704 ασθενείς που διαγνώστηκαν με μελάνωμα για πρώτη φορά τα έτη 1993 και 2003 στις Ηνωμένες Πολιτείες από γιατρούς του Πανεπιστημίου της Βόρεια Καρολίνας στα πλαίσια του προγράμματος SEER (Surveillance, Epidimiology and End Results), είναι οι εξής:

 

  • 43% των ασθενών είχαν μελάνωμα στα άνω ή κάτω μέλη (χέρια ή πόδια)

  • 34% στον κορμό

  • 12% στο πρόσωπο ή στα αυτιά

  • 6% στο δέρμα του κρανίου ή του λαιμού

  • 4% σε ανατομική περιοχή που δεν διευκρινίστηκε

 

Τα ποσοστά επιβίωσης και άλλα στοιχεία των ασθενών έδειξαν:

Οι ασθενείς με μελάνωμα στο δέρμα της κεφαλής ή του λαιμού είχαν σχεδόν διπλάσιο κίνδυνο θανάτου σε σύγκριση με ασθενείς με μελάνωμα στους βραχίονες ή στα πόδια. Επίσης η επιβίωση στα 5 χρόνια των ασθενών με μελάνωμα στο δέρμα του κρανίου ή του λαιμού ήταν 83%, ενώ στους ασθενείς με μελάνωμα σε άλλα μέρη του σώματος ήταν 92%.

Η επιβίωση στα 10 χρόνια των ασθενών με μελάνωμα στο δέρμα του κρανίου ή του λαιμού ήταν 76%, ενώ στους ασθενείς με μελάνωμα σε άλλα μέρη του σώματος ήταν 89%. Μόνο 6% των ασθενών με μελάνωμα παρουσίαζαν τη νόσο στο δέρμα της κεφαλής ή στο λαιμό. Όμως το 10% του συνόλου των θανάτων ήταν μεταξύ αυτών των ασθενών. Τα μελανώματα στο δέρμα της κεφαλής ή του λαιμού ήταν μεγαλύτερου πάχους και με περισσότερες πιθανότητες να είναι εξελκωμένα ή να συνοδεύονται από διήθηση λεμφαδένων.

Το έλκος στην επιφάνεια του μελανώματος, το μεγαλύτερο πάχος του και η διήθηση των λεμφαδένων από τη νόσο σχετίζονται με χειρότερη πρόγνωση.

Ο μέσος όρος ηλικίας ασθενών με μελάνωμα του δέρματος του κρανίου ή του λαιμού ήταν μεγαλύτερος (59 ετών) σε σύγκριση με το μέσο όρο ηλικίας ασθενών με μελάνωμα σε άλλες περιοχές (55 ετών).

 

Η πρώιμη διάγνωση του μελανώματος σώζει ζωές. Περισσότερα από τα μισά μελανώματα που διαγιγνώσκονται έχουν ανιχνευτεί από τους ίδιους τους ασθενείς. Η σωστή ενημέρωση και η αυτοεξεταση έχει πολύ μεγάλη σημασία.

Ο έλεγχος πρέπει να γίνεται από την κεφαλή ως τα πόδια:

Εξετάστε το πρόσωπο, το λαιμό, τα αυτιά και το τριχωτό της κεφαλής.

Εξετάστε το πρόσθιο και το οπίσθιο μέρος του σώματος σας, κατόπιν σηκώστε τα χέρια σας και εξετάστε τις αριστερές και τις δεξιές πλευρές σας.

  • Διπλώστε τους αγκώνες και εξετάστε προσεχτικά τα νύχια, τις παλάμες τα αντιβράχια και το ανώτερο μέρος των βραχιόνων σας.

  • Εξετάστε το πίσω, το μπροστινό και τις πλάγιες πλευρές των ποδιών σας. Επίσης ελέγξτε τη μεσογλουτιαία περιοχή και την περιοχή γύρω από τα γεννητικά σας όργανα.

  • Καθίστε και εξετάστε πολύ προσεχτικά τα πόδια σας συμπεριλαμβανομένων των άκρων των δαχτύλων, των πελμάτων και των διαστημάτων μεταξύ των δακτύλων.

Το μελάνωμα είναι ουσιαστικά θεραπεύσιμο εαν διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί όσο ο όγκος είναι επιφανειακός και δεν έχει εισβάλει βαθιά στο δέρμα. Για αυτο και ο έλεγχος του δέρματος από δερματολόγο είναι απαραίτητος, και γίνεται με την απλή κλινική εξέταση (επισκόπιση), με τη δερματοσκόπηση (εξέταση με ειδικό φακό που φωτίζει τις μικροσκοπικές λεπτομέρειες των σπίλων) και με τη χρήση ψηφιακής φωτογράφισης και ανάλυσης από ηλεκτρονικό υπολογιστή. Η μέθοδος αυτή ακολουθείται σε εξειδικευμένα κέντρα, με ειδικό εξοπλισμό, που επιτρέπει την φωτογράφιση σπίλων σε μια δεδομένη στιγμή και τη σύγκριση των εικόνων αυτών σε μελλοντική εξέταση του ασθενούς για την ανίχνευση πιθανών αλλαγών στους σπίλους αυτούς.

Πορεία της νόσου

Ο συχνότερος τύπος μελανώματος εμφανίζει μια επιφανειακή επέκταση. Στο δεύτερο στάδιο, το μελάνωμα αποκτά μια κάθετη φάση ανάπτυξης και διεισδύει βαθιά στο δέρμα διηθώντας αιμοφόρα αγγεία και λεμφαγγεία με δυνατότητα διασποράς και εκτός δέρματος. Η διασπορά του όγκου αρχίζει με τους γειτονικούς λεμφαδένες και μπορεί να επεκταθεί σε όργανα και ιστούς προκαλώντας μεταστάσεις στους πνεύμονες, στο ήπαρ, στον εγκέφαλο.

Το προσδόκιμο της επιβίωσης όπως αναφέρει ο κος Στρατηγός, εξαρτάται από το στάδιο που διαγιγνώσκεται το μελάνωμα. Όταν είναι επιφανειακό και εντοπισμένο στο δέρμα η πεντετής επιβίωση είναι μεγαλύτερη από 80-90%. Αν επεκταθεί στους λεμφαδένες κυμαίνεται από 30-70% ενώ όταν εχει εκδηλώσει μεταστάσεις η πρόγνωση είναι δυσμενής.

Αν ο γιατρός εντοπίσει μια δερματική βλάβη ύποπτη για μελάνωμα, τότε πρέπει να προχωρήσει σε βιοψία και μικροσκοπική εξέταση.

Τα μελανώματα θεραπεύονται χειρουργικά για να αφαιρεθεί η πρωτοπαθής εστία του καρκίνου μαζί με συμπληρωματικές θεραπείες για να μειωθεί ο κίνδυνος της μετάστασης. Η ιντερφερόνη άλφα και η λεβαμιζόλη έχουν χρησιμοποιηθεί σαν ανοσοθεραπευτικά. Εμβόλια έχουν δημιουργηθεί εναντιίων του μελανώματος και φαίνεται να βελτίωνουν την πρόγνωση σε προσβεβλημένους ασθενείς.

Η πρόληψη είναι σημαντική. Το μαυρισμα στον ήλιο πρέπει να αποθαρρύνεται. Ατομα που παιρνουν σημαντκό χρόνο στο εξωτερικό περιβαλλον θα πρέπει να φορούν προστατευτικό ρουχισμό για να προστατεύονται έναντι της υπεριώδους ακτινοβολίας και να χρησιμοποιούν αντιηλιακά στο εκτιθέμενο δέρμα.

Κάποιοι σημαντικοί κανόνες προστασίας είναι να χρησιμοποιείτε καθημερινά αντιηλιακό και όχι μόνο στην παραλία και να αποφεύγετε τον ήλιο από τι 11 το πρωί εως τις 5 το απόγευμα. Επαφίεστε στην σκιά ή τη συννεφιά για προστασία. Αποφεύγετε σολάριουμ και προσέχετε την ηλιοθεραπεία.

Τέλος, μια φορά τον χρόνο να επισκέπτεστε τον δερματολόγο σας για να ελέγχει προληπτικά το δέρμα και τις ελιές σας.

 

 

 

                                          Αναστασία Βαρδακαστάνη

                                              Τεχνολόγος Ιατρικών Εργαστηρίων 

                                  Διαγνωστικών Εργαστηρίων Γαλατσίου  Meganalysis